OEE nasıl hesaplanır ve neden çoğu OEE rakamı yanlıştır?
Formül basit. Yanlış olan genellikle paydadaki süre ve elle girilen duruş kayıtları.
OEE, Kullanılabilirlik × Performans × Kalite çarpımıdır. Kullanılabilirlik, planlı üretim süresinin ne kadarında makinenin çalıştığıdır. Performans, çalıştığı sürede teorik hızın ne kadarına ulaştığıdır. Kalite, üretilen toplam adedin ne kadarının sağlam olduğudur. Üçü de yüzde olarak ifade edilir ve çarpımları OEE'yi verir.
OEE (Toplam Ekipman Etkinliği) tek bir sayıyla bir üretim hattının ne kadar verimli çalıştığını anlatır. Formül üç bileşenin çarpımıdır:
OEE = Kullanılabilirlik × Performans × Kalite
Üç bileşen
Kullanılabilirlik = Çalışma süresi ÷ Planlı üretim süresi
Planlı üretim süresi, o vardiyada makinenin çalışması beklenen süredir. Planlı bakım, mola ve üretim planlanmamış saatler bu sürenin dışındadır. Çalışma süresi ise planlı sürenin duruşlar çıkarıldıktan sonra kalan kısmıdır.
Performans = (Teorik çevrim süresi × Üretilen toplam adet) ÷ Çalışma süresi
Makine çalışırken teorik hızının ne kadarına ulaştığını gösterir. Küçük duraklamalar ve yavaş çalışma bu bileşende görünür.
Kalite = İyi adet ÷ Üretilen toplam adet
Fire ve yeniden işlem gerektiren ürünler buradan düşer.
Sayısal örnek
Bir vardiya sekiz saat, yani 480 dakika. Yarım saat planlı mola var, dolayısıyla planlı üretim süresi 450 dakika.
- Duruşlar toplamı: 60 dakika → Çalışma süresi 390 dakika
- Kullanılabilirlik = 390 ÷ 450 = %86,7
- Teorik çevrim: parça başı 0,5 dakika. Üretilen: 600 adet
- Performans = (0,5 × 600) ÷ 390 = 300 ÷ 390 = %76,9
- Fire: 18 adet → İyi adet 582
- Kalite = 582 ÷ 600 = %97
OEE = 0,867 × 0,769 × 0,97 = %64,7
Dünya standardı kabul edilen eşik %85'tir ve çoğu tesis ilk ölçümde %40–60 aralığında çıkar. Düşük çıkması kötü haber değildir; gerçek çıkması iyi haberdir.
OEE rakamlarını yanlış yapan üç şey
1. Paydayı küçültmek. Duruş yaşandığında o süreyi planlı üretim süresinden çıkarmak, kullanılabilirliği yapay olarak yükseltir. "Zaten üretim planlamamıştık" diyerek her duruşu plan dışı saymak, OEE'yi anlamsız bir sayıya çevirir. Kural nettir: plan, duruş yaşanmadan önce ne ise odur.
2. Duruşları elle girmek. Operatör vardiya sonunda duruş formunu doldurduğunda süreler yuvarlanır ve kısa duraklamalar hiç kaydedilmez. Oysa performans kaybının büyük kısmı tam olarak o kısa duraklamalardadır. Doğru yöntem: sistemin süreyi kendisi sayması, operatörün yalnızca nedeni seçmesi.
3. Teorik çevrim süresini gerçekçi olmayan bir değere ayarlamak. Rotadaki standart süre makinenin gerçekten ulaşabileceği hız olmalıdır; katalog değeri değil, ulaşılmış en iyi değer.
OEE'yi neyle karşılaştırmalı
Başka bir fabrikayla değil, kendi geçmişinizle. OEE'nin bileşenleri sektöre, ürün karmasına ve makine yaşına göre çok değişir; iki tesisin OEE'sini karşılaştırmak nadiren anlamlıdır.
Asıl değerli olan kırılımdır: kullanılabilirlik mi düşük, performans mı, kalite mi? Üçünün hangisinin düştüğü, hangi işi yapmanız gerektiğini söyler. Tek bir birleşik sayı bunu söylemez.