FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet: hangisini seçmelisiniz?
Aynı stok hareketi, iki farklı yöntem, farklı kâr rakamı. Fark nereden geliyor ve hangisi sizin için doğru?
FIFO'da her stok girişi kendi maliyetiyle bir katman oluşturur ve çıkışlar en eski katmandan tüketilir; satılan malın maliyeti gerçekten o partinin maliyetidir. Ağırlıklı ortalamada her giriş ortalama maliyeti günceller ve tüm çıkışlar bu ortalamadan yapılır. Türkiye'de LIFO vergi mevzuatı tarafından kabul edilmez.
Stok maliyeti tek bir sayı değildir; hangi yöntemi seçtiğinize göre değişir. İki yöntem kullanılır: FIFO (ilk giren ilk çıkar) ve ağırlıklı ortalama.
Sayısal karşılaştırma
Bir ürünün üç ayrı girişi olsun:
| Tarih | Miktar | Birim maliyet | Tutar |
|---|---|---|---|
| 3 Ocak | 100 | 10 ₺ | 1.000 ₺ |
| 12 Ocak | 100 | 14 ₺ | 1.400 ₺ |
| 20 Ocak | 100 | 18 ₺ | 1.800 ₺ |
Toplam 300 adet, 4.200 ₺.
Şimdi 150 adet satalım.
FIFO ile: ilk 100 adet 10 ₺'den, sonraki 50 adet 14 ₺'den çıkar. Satılan malın maliyeti = (100 × 10) + (50 × 14) = 1.700 ₺ Kalan stok değeri = 4.200 − 1.700 = 2.500 ₺ (50 adet 14 ₺ + 100 adet 18 ₺)
Ağırlıklı ortalama ile: ortalama birim maliyet = 4.200 ÷ 300 = 14 ₺ Satılan malın maliyeti = 150 × 14 = 2.100 ₺ Kalan stok değeri = 2.100 ₺
Aynı fiziksel hareket, 400 ₺ farklı maliyet. Fiyatlar yükselen bir dönemde FIFO daha düşük maliyet ve dolayısıyla daha yüksek kâr gösterir; ağırlıklı ortalama farkı yumuşatır.
Hangisi hangi işletme için
FIFO'nun uygun olduğu yerler:
- Parti izlenebilirliği zaten zorunlu olan sektörler (gıda, ilaç, kimya). Lot takibi yapıyorsanız katman zaten var; FIFO ek yük getirmez.
- Son kullanma tarihli ürünler. Fiziksel akış zaten FIFO'dur; muhasebenin buna uyması doğaldır.
- Birim maliyeti yüksek, az sayıda kalem. Katman takibinin maliyeti düşük, faydası yüksektir.
Ağırlıklı ortalamanın uygun olduğu yerler:
- Çok sayıda düşük değerli kalem. Binlerce vida için katman tutmak ölçülebilir bir fayda üretmez.
- Emtia niteliğindeki, birbirinden ayırt edilemeyen malzemeler.
- Fiyat dalgalanmasının yüksek olduğu ve dönemsel kâr karşılaştırmasının önemli olduğu durumlar.
Karar stok kartı bazında verilmelidir
En yaygın hata, yöntemi tüm şirket için tek seferde seçmektir. Aynı işletmede hem lot takipli hammadde hem de binlerce sarf malzemesi olabilir; ikisi için doğru yöntem farklıdır.
İyi bir sistem yöntemi stok kartı bazında tanımlatır ve seçim yapıldıktan sonra hareket görmüş bir kartta yöntem değişikliğini engeller — çünkü değişiklik geçmiş maliyetleri yeniden hesaplamayı gerektirir.
LIFO neden yok?
Son giren ilk çıkar yöntemi, Türkiye'de vergi mevzuatı tarafından kabul edilmez. Uluslararası Finansal Raporlama Standartları da LIFO'ya izin vermez. Bu yüzden LIFO desteği sunan bir sistem, Türkiye'de kullanılamayacak bir özellik sunuyor demektir.
Uygulamada dikkat
- Negatif stok FIFO'yu bozar: tüketilecek katman yoksa maliyet neye göre hesaplanacaktır? Sisteminizin negatif stoğa izin verip vermediğini ve veriyorsa maliyeti nasıl hesapladığını bilin.
- İthalat ek maliyetleri (navlun, gümrük, sigorta) katmana dahil edilmelidir. Fatura tutarını maliyet sayan bir sistem, ithal ürünlerde gerçek kârlılığı hiçbir zaman gösteremez.
- Üretilen mamulün maliyeti hammadde katmanlarından, işçilikten ve genel üretim giderinden oluşur. Yalnızca hammadde maliyetini taşıyan bir mamul maliyeti eksiktir.
İlgili
Kaynak