Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Formül basit, giydirilmiş ücret karmaşık. Anlaşmazlıkların büyük kısmı hangi kalemin dahil edileceğinden çıkıyor.
Kıdem tazminatı, her tam çalışma yılı için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarındadır. Bir yıldan artan süreler için oranlanarak hesaplanır. Hesaplamaya esas ücret, çıplak brüt ücrete ek olarak süreklilik gösteren yan hakları (yemek, yol, ikramiye) da içerir. Tutar, ilgili dönemin kıdem tazminatı tavanını aşamaz ve üzerinden yalnızca damga vergisi kesilir.
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kıdem tavanı her altı ayda bir güncellenir; güncel tutarı resmî kaynaktan doğrulayın.
Temel formül
Kıdem tazminatı = Çalışılan yıl sayısı × 30 günlük giydirilmiş brüt ücret
Tam yıldan artan süreler oranlanır. Örneğin 4 yıl 7 ay 12 gün çalışan biri için hesap, 4 tam yıl artı 7 ay 12 günün yıla oranı üzerinden yapılır.
Giydirilmiş brüt ücret nedir?
Hesaplamada kullanılan ücret çıplak brüt ücret değildir. Süreklilik gösteren ve para ile ölçülebilen tüm ödemeler eklenir:
Dahil edilenler:
- Çıplak brüt ücret
- Yemek yardımı (nakdî veya aynî karşılığı)
- Yol yardımı
- Düzenli ödenen ikramiye (yıllık tutarın aya bölünmüş hâli)
- Yakacak, giyim, aile ve çocuk yardımı gibi düzenli sosyal yardımlar
- Düzenli ödenen prim ve ek ödemeler
Dahil edilmeyenler:
- Fazla mesai ücreti
- Yıllık izin ücreti
- Bir defaya mahsus ödenen primler
- Harcırah ve iş seyahati giderleri
- Bayram harçlığı gibi arızi ödemeler
Ayrım şudur: ödeme düzenli ve süreklilik gösteriyorsa dahildir, arızi ise değildir. Uygulamadaki anlaşmazlıkların büyük çoğunluğu tam olarak bu sınırdan çıkar.
Sayısal örnek
Bir çalışanın verileri:
- Çıplak brüt ücret: 40.000 ₺/ay
- Yemek yardımı: 3.000 ₺/ay
- Yol yardımı: 2.000 ₺/ay
- Yıllık ikramiye: 2 maaş → aylık karşılığı (2 × 40.000) ÷ 12 = 6.667 ₺
- Çalışma süresi: 6 yıl 3 ay
Giydirilmiş brüt aylık ücret = 40.000 + 3.000 + 2.000 + 6.667 = 51.667 ₺
Günlük ücret = 51.667 ÷ 30 = 1.722 ₺
Tam yıllar için: 6 × 51.667 = 310.000 ₺ Artan 3 ay için: 51.667 × (3 ÷ 12) = 12.917 ₺
Brüt kıdem tazminatı = 310.000 + 12.917 = 322.917 ₺
Kıdem tavanı
Hesaplanan yıllık tutar, ilgili dönem için belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan altı ayda bir güncellenir ve memur maaş katsayılarına bağlıdır.
Uygulama şöyledir: her bir yıl için ödenecek tutar, o yılın giydirilmiş ücreti ile tavan tutarından hangisi küçükse o kadardır. Yüksek ücretli çalışanlarda tazminat, ücretle doğru orantılı olarak artmaz.
Kesinti
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.
Net tutar = Brüt tutar − (Brüt tutar × damga vergisi oranı)
Kimler hak kazanır?
En az bir yıl çalışmış olmak ve iş sözleşmesinin şu şekillerde sona ermesi gerekir:
- İşveren tarafından haklı neden olmaksızın feshedilmesi
- İşçi tarafından haklı nedenle feshedilmesi
- Askerlik görevi
- Emeklilik veya emeklilik için gerekli prim gün sayısını doldurma
- Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde feshi
- İşçinin ölümü (mirasçılarına ödenir)
İşçinin haklı neden olmaksızın istifası veya işverenin haklı nedenle feshi durumunda kıdem tazminatı doğmaz.
İhbar tazminatı ile karıştırmayın
İki ayrı hak vardır:
- Kıdem tazminatı: yukarıda anlatılan, çalışma süresine bağlı hak.
- İhbar tazminatı: bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte doğar. Süre kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir ve gelir vergisi kesintisine tabidir.
İkisi aynı fesihte birlikte doğabilir ama hesapları ve vergilendirmeleri farklıdır.
Sistemde nasıl olmalı
Kıdem hesabının bordro sisteminde otomatik olması gerekir çünkü giydirilmiş ücretin bileşenleri zaten sistemdedir: çıplak ücret, yan haklar ve ödeme düzenliliği. Elle hesaplama, hangi kalemin dahil edileceği konusunda tutarsızlık üretir ve iki farklı personel için iki farklı yöntem uygulanmasına yol açar.
Doğru tasarım: hangi ödeme tipinin kıdeme esas olduğu ödeme tipi tanımında işaretlenir, hesaplama bu işarete göre otomatik yapılır.
İlgili
Kaynak